فصل هشتم ورم سخت و سرطانى در كبد اكثرا ورم سخت كبد يادگارى از ورم پيشين است كه در كبد بوده . و گاهى رخ مىدهد كه ورم بدون سابقهء قبلى در كبد سر برآرد . و امكان دارد كه از اثر وارد شدن ضربه‌اى بر كبد ورم كبد به سفتى بينجامد . اگر امكان داشته باشد كه كبد و اطراف آن را به وسيلهء دست و انگشتان لمس و معاينه كنى ، مىتوانى ورم سخت را بشناسى و اگر بيمارى استسقا بر معاينهء طبيب پيشى نگيرد ، به خوبى ورم سخت كبد احساس مىشود و مىتوانى با چشم آن را ببينى . زيرا از اثر ورم سخت پردهء مراق كم‌مايه و ناتوان مىشود و نازكتر مىگردد و ورم به شكل ماه نو ديده مىشود كه آزارى همراه ندارد . ممكن است در سرآغازهاى غذا خوردن دردى از ورم برخيزد و هرگاه بيمار گرسنه شد درد سبك گردد . كه اين حالت راه را بر ورود بيمارى استسقا باز مىكند . نشان از پيامدهاى ورم سخت بقرار زيرند : 1 - احساس سنگينى بسيار بدون تب . 2 - لاغر شدن بدن . 3 - از بين رفتن اشتهاى خوراك . 4 - رنگ چهره زرد مايل به سياه مىشود . 5 - بول اندك است . امكان دارد كه بعد از روىآورهاى فوق ، ورم سخت ورم گرم و سخت گردد . اگر روىآورهاى ورم سخت نماند اما احساس سنگينى همچنان باقى بود و از اثر احساس سنگينى دشوار نفسى افزايش يافت ، بدان كه ورم گرم سخت هم شده است . دشوار نفسى و احساس سنگينى بدون تب هر دو در دلالت كردن بر ورم سخت و بر بوجود آمدن راه‌بندان در كبد شريكند . اما در ساير نشانيهاى ذكر شده از هم جدا مىشوند . ورم سخت بيمارى استسقا بدنبال دارد و بويژه بيمارى استسقاى گوشتى سر بر مىآورد . زيرا كبد در اين حالت از جدا كردن آب از خون عاجز مىماند ، بسيار كم‌مادهء آبى از كبد تراوش مىشود و لا غير . آب كه تصفيه نشده است همراه خون تغذيهء ساير اندامان تن مىشود و استسقاى گوشتى را ايجاد مىكند كه سبب هيجان بدن مىشود . به‌علاوه در اين حالت قسمت پرمايه و نسبتا غليظ آب كه از خون در كبد جدا نشده است در فضاى شكم مىريزد و - چنان كه اين را در باب استسقا توضيح مىدهيم - استسقاى خيگى را بوجود مىآورد . هرگاه كار ورم سخت كبد تا اين درجه شدت يافت و باقى ماند و استسقاى گوشتى و خيگى ببار آورد ، بيمار اكثرا مىميرد ؛ زيرا راههاى ورود به كبد بسته شده‌اند ، نيروى بيمار تحليل مىرود و طبيعت مىگدازد . خلاصه بيماران ورم سخت اگر در سرآغاز بيمارى معالجه نشوند رفتنى هستند . آرى اگر در اوايل بيمارى معالجه شوند ممكن است شفا يابند . اما اگر بيمارى طول كشيد معالجه